Vòng đệm

Vòng đệm hay còn gọi là “long đền” là bộ phận trung gian giữa các đai ốc và thiết bị ghép nối trong các mối nối bu lông hoặc mối nối vít để khi siết chặt đai ốc không làm hỏng hoặc ảnh hưởng đến bề mặt, chi tiết lắp ghép. Hơn nữa, vòng đệm còn giúp phân bổ áp lực của đai ốc đều hơn, giúp các mối nối được khít chặt hơn. Vòng đệm là chi tiết dạng vòng đặt tại vị trí lắp ghép để tạo mặt tựa, phân bố tải hoặc tạo lực đàn hồi tùy cấu tạo. Trong cơ khí, vòng đệm còn được gọi là long đen, lông đền hoặc washer. Mỗi kiểu có nhiệm vụ riêng, vì vậy cần chọn theo yêu cầu của mối ghép thay vì chỉ dựa vào đường kính bu lông.

VÒNG ĐỆM

Các loại vòng đệm và công dụng cần phân biệt

Một vòng thép phẳng, một vòng xẻ vênh, một bộ hai lớp có răng và một vòng uốn sóng có thể cùng được gọi là long đen. Tuy nhiên, hình dạng làm việc và cách xác định kích thước của chúng khác nhau. Loại dùng dưới đai ốc không mặc nhiên thay được loại tạo lực dọc trục trong một cụm lắp.

Vòng đệm có thể tác động đến bề mặt chịu tải, chiều dài kẹp và điều kiện tiếp xúc khi siết. Việc bổ sung một vòng bất kỳ vào mối ghép sẵn có cũng cần kiểm tra lại các yếu tố này. Số lượng vòng nhiều hơn không đồng nghĩa với khả năng giữ chặt tốt hơn.

Loại Nhiệm vụ chính Thông số cần đọc
Vòng đệm phẳng Tạo mặt kê dưới đầu bu lông hoặc đai ốc Cỡ bu lông, đường kính ngoài, chiều dày
Vòng đệm vênh Chi tiết xẻ vòng có độ vênh, biến dạng khi chịu lực siết Cỡ bu lông, tiết diện, chiều cao tự do
Vòng đệm chống xoay Bộ hai lớp có cấu tạo phục vụ hạn chế xoay lỏng Đường kính trong, ngoài và chiều dày cả bộ
Vòng đệm lượn sóng Tạo lực đàn hồi theo phương trục khi bị nén Đường kính trong, ngoài, chiều dày lá và điều kiện làm việc

Khi nào cần một mặt kê phẳng?

Vùng tiếp xúc dưới đầu bu lông hoặc đai ốc là nơi truyền lực siết vào chi tiết được kẹp. Long đen phẳng tạo một mặt kê trung gian. Khi hình học và độ cứng phù hợp, mặt kê rộng hơn giúp phân bố tải lên vùng tựa. Bề mặt chi tiết, kích thước lỗ và lực kẹp vẫn phải được xét cùng nhau.

Các mẫu thép mạ kẽm đang có gồm 20 cỡ từ M3 đến M45. Cỡ M biểu thị bu lông danh nghĩa dùng để đối chiếu. Đường kính ngoài và chiều dày được ghi riêng theo từng mã. Ví dụ M3 có đường kính ngoài 7 mm, dày 0,5 mm, còn M45 có đường kính ngoài 80 mm, dày 4 mm. Không lấy số M làm đường kính lỗ chính xác của vòng.

Với bu lông cường độ cao, độ cứng vòng kê là một yêu cầu riêng của thiết kế. Chỉ biết vật liệu là thép hoặc bề mặt mạ kẽm chưa đủ để kết luận phù hợp với mọi cấp bền bu lông. Nếu mối ghép yêu cầu độ cứng xác định, cần đối chiếu tài liệu của đúng mã trước khi sử dụng.

Độ vênh khác với khả năng chống lỏng đã được kiểm chứng

Long đen vênh có một chỗ cắt và hai đầu lệch nhau theo chiều trục. Khi chưa chịu tải, vòng có chiều cao tự do lớn hơn chiều dày tiết diện. Trong quá trình siết, hình dạng này bị ép xuống. Đây là đặc điểm cần nhận biết khi so mẫu thay thế.

Dãy vòng đệm lò xo vênh mạ kẽm có 18 cỡ từ M3 đến M39. Kích thước tiết diện và chiều cao tự do được công bố ở dạng xấp xỉ. Khi yêu cầu lắp ghép chặt về dung sai, phải kiểm tra mẫu thực tế thay vì coi những trị số này là giới hạn nghiệm thu.

Không nên quy mọi sự nới lỏng của đai ốc cho việc thiếu vòng vênh. Lực kẹp ban đầu, chuyển động ngang của các chi tiết và sự lún của mặt tựa đều ảnh hưởng đến mối ghép. Tài liệu Fastener Design Manual của NASA lưu ý giới hạn của vòng lò xo xẻ khi đã bị ép phẳng. Vì vậy, không dùng riêng tên gọi vòng đệm chống lỏng để khẳng định hiệu quả trong mọi điều kiện rung.

Bộ chống xoay hai lớp cần được giữ đúng cấu tạo

Vòng đệm chống xoay thép 65Mn được cung cấp theo bộ hai lớp. Khi đọc kích thước phải phân biệt chiều dày cả bộ với chiều dày của một lá. Tách bộ ra và dùng từng lá sẽ làm thay đổi cấu tạo ban đầu.

Dòng này có 20 cỡ từ M4 đến M48. Với M4, đường kính trong là 4,4 mm, đường kính ngoài 7,6 mm và chiều dày bộ 1,8 mm. Các giá trị của cỡ khác cần tra đúng mã, không nhân tỷ lệ từ M4.

Đối với kiểu vòng khóa nêm, tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất chuyên ngành mô tả hai mặt cam làm việc với nhau ở phía trong, các răng ngoài tiếp xúc với mặt siết và mặt tựa. Nguyên lý đó giúp hiểu vì sao hướng lắp và bề mặt tiếp xúc có ý nghĩa. Tên vật liệu 65Mn tự nó không chứng minh một bộ vòng đã đạt chứng nhận hay trải qua một phép thử chống rung cụ thể.

Vòng sóng phục vụ yêu cầu đàn hồi dọc trục

Vòng đệm lượn sóng được uốn theo phương trục, nên có thể biến dạng đàn hồi trong khoảng làm việc được thiết kế. Các tình huống cần xem xét gồm tạo tải trước, bù sai lệch chiều cao lắp hoặc duy trì lực ép giữa các chi tiết. Giá trị lực cần được xác định từ đặc tính của đúng sản phẩm.

Có 41 kích thước vòng sóng thép 65Mn, từ bộ kích thước 3 × 6 × 0,2 mm đến 167 × 200 × 1,2 mm. Ba số lần lượt là đường kính trong, đường kính ngoài và chiều dày lá. Chúng không biểu thị cỡ ren, chiều cao tự do hay tải nén cho phép.

Khi dùng long đen sóng trong hốc lắp, đường kính ngoài phải phù hợp với hốc và đường kính trong phải phù hợp với chi tiết đi qua. Khoảng cách giữa hai mặt ép quyết định chiều cao làm việc. Hai vòng cùng đường kính ngoài nhưng khác đường kính trong hoặc chiều dày lá không thể được xem là tương đương chỉ vì lắp lọt hốc.

Chọn theo nhiệm vụ trước, đối chiếu kích thước sau

Nếu cần kê dưới đai ốc, hãy bắt đầu từ vùng tựa, lực kẹp và cỡ bu lông. Nếu cần lực đàn hồi trong cụm trục, hãy xác định chiều cao làm việc và lực yêu cầu. Nếu mục tiêu là kiểm soát xoay lỏng, cần đánh giá cả phương án giữ ren và điều kiện bề mặt. Ba bài toán này không có cùng tiêu chí chọn vòng.

Sau khi xác định chức năng, kiểm tra đường kính trong, đường kính ngoài và chiều cao chiếm chỗ. Một vòng có lỗ lọt bu lông vẫn có thể quá rộng đối với bậc tựa hoặc quá dày đối với chiều dài ren còn lại. Đặc biệt, khi thêm vòng vào cụm đang dùng, phải kiểm tra độ ăn ren và khoảng hở đến các chi tiết lân cận.

Vật liệu và bề mặt là bước đối chiếu tiếp theo. Các vòng đệm thép dạng phẳng và vòng vênh trong dãy nêu trên có bề mặt mạ kẽm. Bộ chống xoay và vòng sóng là thép 65Mn. Không gộp cả bốn loại thành inox, cũng không lấy đặc tính của một lớp phủ chưa xác định để cam kết tuổi thọ ngoài trời.

Sau cùng, so thông tin đặt hàng với bản vẽ hoặc mẫu được duyệt. Cần giữ nguyên đơn vị mm, dấu thập phân và ý nghĩa từng kích thước. Khi một trị số chỉ được ghi xấp xỉ, thông tin đặt mua cũng cần giữ nguyên tính chất đó để tránh hiểu thành dung sai đã được xác nhận.

Những nhầm lẫn thường gặp khi thay long đen

Nhầm chiều dày với chiều cao xảy ra khá thường xuyên ở vòng có độ đàn hồi. Vòng vênh có chiều cao tự do riêng. Vòng sóng có chiều dày lá riêng. Bộ chống xoay lại có chiều dày của cả cặp. Đưa cả ba vào một cột chung mang tên độ dày mà không giải thích sẽ dẫn đến chọn sai khoảng lắp.

Một nhầm lẫn khác là coi lớp mạ kẽm như chỉ tiêu chịu lực. Lớp phủ bề mặt và khả năng chịu tải là hai thông tin khác nhau. Khi hồ sơ kỹ thuật yêu cầu độ cứng, cấp cơ tính hoặc thử nghiệm, cần có dữ liệu tương ứng của đúng sản phẩm. Không suy ra các chỉ tiêu này từ màu sắc vòng.

Ngoài ra, vòng kê không có nhiệm vụ sửa chữa một mặt tựa đã hư hỏng. Nếu bề mặt lún, rỗ hoặc lệch, cần đánh giá lại chi tiết lắp. Thay long đen mà giữ nguyên nguyên nhân gây lún hoặc sai lệch có thể không giải quyết được vấn đề của mối ghép.

Phối hợp với đai ốc và các phụ kiện cơ khí

Khi thay vòng dưới đầu siết, cần kiểm tra đồng thời đai ốc về cỡ ren và tình trạng mặt tỳ. Vòng đệm không làm thay đổi bước ren, cũng không biến một đai ốc sai cỡ thành phù hợp. Ren hỏng, mặt tựa lệch hoặc chiều dài kẹp không đủ đều cần được xử lý tại đúng chi tiết.

Các loại vòng đệm thuộc nhóm phụ kiện kim khí. Có thể đối chiếu riêng từng dòng trong bảng phân loại ở trên để xem đủ mã và kích thước. Cách kiểm tra này giúp phân biệt rõ chi tiết kê phẳng, vòng lò xo xẻ, bộ khóa hai lớp và vòng đàn hồi uốn sóng trước khi lập số lượng mua.

Thông tin nên chuẩn bị khi đặt vòng đệm

Với đơn hàng theo bu lông, cung cấp loại vòng, cỡ M, kích thước ngoài và chiều dày yêu cầu. Với vòng sóng, ghi đủ đường kính trong × đường kính ngoài × chiều dày lá. Với vòng hai lớp, ghi rõ số bộ để tránh nhầm với số lá. Có bản vẽ thì giữ nguyên ký hiệu và yêu cầu kỹ thuật trên bản vẽ.

Khi cần thay mẫu cũ, đo ở phần còn nguyên vẹn. Một vòng bị ép bẹt, cong lệch hoặc mòn có thể không còn phản ánh hình dạng ban đầu. Ảnh mẫu tổng thể và số đo là thông tin hỗ trợ nhận dạng, còn điều kiện tải, nhiệt độ và môi trường cần được cung cấp riêng nếu chúng ảnh hưởng đến việc chọn vật liệu.

Đơn mua nên tách các cỡ thành từng dòng, kèm mã nhận dạng và số lượng. Với những yêu cầu vượt ngoài kích thước công bố, cần xác nhận trước khi đưa vào sử dụng. Cách ghi rõ ràng ngay từ đầu giúp hạn chế nhầm giữa vòng vênh và vòng sóng, hoặc giữa một lá rời với một bộ chống xoay.

Vì sao mua hàng tại KDT PHÚ MỸ/TDKMART.COM

TDKMART.COM cung cấp thông tin theo từng mã vòng đệm để khách hàng đối chiếu trước khi đặt. Bốn dòng được phân biệt bằng cấu tạo, vật liệu và kích thước, thuận tiện cho việc chuẩn bị phụ kiện khi lắp mới hoặc bảo trì.

Khi gửi yêu cầu đến KDT PHÚ MỸ, hãy kèm mã, số lượng và yêu cầu của vị trí lắp. Đối với bộ hai lớp, cần ghi theo bộ. Đối với vòng sóng, cần ghi đủ ba kích thước. Giá, số lượng có thể cung cấp và thời gian giao cần được xác nhận theo đơn hàng cụ thể.